Prof. Dr. Kıvanç Nazlım Tüzel Uraltaş: Fenomenler Tüketiciyi Akılcı Alışverişten Uzaklaştırıyor
Sosyal medya fenomenleri ve e-ticaret platformlarının yönlendirmeleri, tüketicileri rasyonel alışverişten uzaklaştırıyor. Uzman isim uyardı.
Prof. Dr. Kıvanç Nazlım Tüzel Uraltaş, sosyal medya fenomenleri ve e-ticaret platformlarındaki yönlendirmelerin tüketicileri akılcı alışverişten uzaklaştırdığını açıkladı. Dijital pazardaki “en çok satan” gibi ifadeler ve fenomen tercihleri, bireylerin karar süreçlerini önemli ölçüde etkiliyor. Uraltaş, tüketicilerin özgür seçim yanılsaması yaşarken, aslında filtrelenmiş seçenekler arasından tercih yaptığını vurguladı. Bu durum, rasyonel kıyaslamadan çok sosyal özdeşim veya popülerlik üzerinden ürün seçimine neden oluyor.
Fenomenlerin ve Platformların Yönlendirici Etkisi
Sosyal medya fenomenleri, klasik reklam yüzlerinden farklı olarak daha samimi ve güvenilir “yakın referans kaynakları” gibi işlev görüyor. Bir fenomenin kullandığı ürün veya tavsiye ettiği hizmet, tüketici için reklama kıyasla daha ikna edici olabiliyor. Özellikle fenomenlerle “parasosyal ilişki” kuran tüketiciler, ürünün teknik özelliklerinden ziyade fenomenin yaşam tarzını satın alma eğilimine giriyor.
E-ticaret platformlarındaki “en çok satan” veya “son 24 saatte 500 adet satıldı” gibi ifadeler, güçlü sosyal kanıt ve kıtlık mekanizmaları oluşturuyor. Tüketici, çok satılan bir ürünün kaliteli olduğunu varsayarak başkalarının tercihini güvenli buluyor. Özellikle ürün çeşitliliğinin fazla olduğu kategorilerde, bu tür yönlendirmeler bilişsel yükü azaltıyor.
Karar Yorgunluğu ve Rasyonel Olmayan Tercihler
Prof. Dr. Uraltaş, yönlendirmelerin seçenek fazlalığının doğurduğu aşırı yük üzerinden çok yönlü bir etki yarattığını belirtti. Bu durum, bir yandan karar vermeyi kolaylaştırırken, diğer yandan sürekli yeni önerilerle dikkat dağınıklığını artırıyor. Tüketiciler “daha iyisi varsa?” veya “fenomen bunu almıştı” gibi ikilemler yaşayarak karar yorgunluğunu çoğaltıyor.
Karar yorgunluğu arttığında bireyler hızlı karar verme yollarına yöneliyor. Bu durum, tüketicinin rasyonel faydadan uzaklaşarak yönlendirmeleri takip etmesine neden oluyor. Tüketici, detaylı araştırma yerine “en çok satan iyidir” gibi kalıplara sığınıyor. Bu zihinsel kısa yollar, zaman kazandırsa da çoğu zaman daha az rasyonel satın alma davranışlarını teşvik ediyor.
“Sana özel” gibi kişiselleştirme söylemleri, tüketicide sistem tarafından anlaşıldığı hissini yaratıyor. Ancak bu öneriler genellikle geçmiş tıklamalar, benzer kullanıcı davranışları veya sponsorlu yerleşimler üzerinden şekilleniyor. Buna rağmen tüketici, kendisine sunulan öneriyi objektif bir tavsiye gibi algılayabiliyor.
Prof. Dr. Uraltaş, modern dijital pazarda tüketicinin algoritmalar ve fenomenlerin sosyal onaylarıyla şekillenen bir ortamda tercih yaptığını vurguladı. Bu sistemler, tüketicinin belirsizlik kaygısını azaltırken, onu daha hızlı fakat çoğu zaman daha az analitik seçimlere yönlendirebiliyor. Tüketici artık algoritmalar, sosyal kanıtlar ve etkileyici figürler tarafından tasarlanmış bir tercih ortamı içinde karar veriyor.
Yorum Yap