Çocuk Adaletinde Yeni Dönem Cezalar Artıyor Aile Sorumluluğu Güçleniyor

Ağır suçlara karışan çocukları önlemeyi hedefleyen yeni kanun teklifi, ceza miktarlarından infaz sistemine, bıçak satışından dijital denetime kadar geniş çaplı değişiklikler getiriyor. Teklif, ağır suç işleyen çocuklara uygulanacak cezaların artırılmasını, tekrar suç işleyen 15 yaş üstü çocuklar için tekerrür hükümlerinin uygulanmasını ve ailelerin bakım sorumluluğunun güçlendirilmesini amaçlıyor.

TBMM Genel Kurulu’nda görüşülmeye başlanan ve kamuoyunda ’12. Yargı Paketi’ olarak bilinen kanun teklifi, Çocuk Koruma Kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik öngörüyor. 18 maddelik teklif, çocukların suça karışmasını önlemeyi, yeniden suç işleme riskini azaltmayı ve çocuk adalet sistemindeki koruyucu mekanizmaları güçlendirmeyi hedefliyor.

Yeni Yaptırımlar ve Koruyucu Tedbirler

Teklif, cezai yaptırımların ağırlaştırılmasının yanı sıra kitap okuma, çevre temizliği, sosyal hizmet, dijital denetim ve bağımlılık tedavisi gibi yeni yönlendirme tedbirlerini de içeriyor. Bu düzenlemeler, çocukların kasten öldürme ve ağırlaşmış yaralama gibi suçlara karışması halinde uygulanacak yaptırımları artırırken, rehabilitasyon ve topluma yeniden kazandırma için yeni tedbirler sunuyor.

Çocukların kişisel özelliklerinin, sosyal çevrelerinin, suç işleme nedenlerinin ve yeniden suç işleme risklerinin daha ayrıntılı değerlendirilmesi de düzenlemenin amaçları arasında yer alıyor. Hâkimlere, suçun işleniş biçimi, kastın ağırlığı, failin amacı ve saiki gibi faktörleri dikkate alarak daha geniş değerlendirme yetkisi tanınıyor.

12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış ve ceza sorumluluğu bulunan çocuklar için ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine uygulanan 12 ila 15 yıllık ceza, 13 ila 18 yıla çıkarılacak. Müebbet hapis cezası yerine verilen 9 ila 11 yıllık ceza ise 10 ila 12 yıl olacak. Diğer suçlarda bir fiil için uygulanabilecek en yüksek ceza 7 yıldan 9 yıla yükselecek.

15 ila 18 yaş grubunda ise ağırlaştırılmış müebbet yerine verilen 18 ila 24 yıllık ceza, 19 ila 27 yıla çıkarılacak. Müebbet hapis yerine uygulanan 12 ila 15 yıllık ceza 15 ila 18 yıl olacak. Diğer suçlarda bir fiil için uygulanabilecek cezanın üst sınırı da 12 yıldan 15 yıla yükselecek.

Teklif, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında hâkime daha geniş değerlendirme yetkisi tanıyor. Suçun işleniş biçimi, kastın ağırlığı, failin amacı, saiki ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığı dikkate alınacak. Bu şartların bulunması halinde 15 ila 18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indirimi hükümleri uygulanmayabilecek.

12 ila 15 yaş arasındaki çocuklar hakkında da olayın özelliklerine göre 15 ila 18 yaş grubuna ilişkin daha ağır hükümler uygulanabilecek. Nihai değerlendirmeyi hâkim somut olayın şartlarına göre yapacak.

Mevcut düzenlemede 18 yaşından önce işlenen suçlar tekerrüre esas alınmazken, teklifle bu sınırın 15 yaşa indirilmesi öngörülüyor. Böylece 15 yaşını doldurduktan sonra işlenen ve kesinleşen bir suçun ardından yeniden suç işlenmesi halinde tekerrür hükümleri uygulanabilecek.

Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek bir çocuğun silahı ele geçirmesine neden olan kişi, fiil daha ağır bir suçu oluşturmuyorsa 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak. Bu düzenleme, silahların çocukların ulaşamayacağı şekilde muhafaza edilmesini zorunlu hale getirmeyi amaçlıyor.

Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve destek yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere yönelik cezalar artırılacak. Bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye verilebilecek ceza, 1 yıla kadar hapis yerine 3 aydan 2 yıla kadar hapis olacak. Çocuğun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne ve babalara uygulanan 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ise 1 yıldan 3 yıla çıkarılacak.

Teklif, 6136 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan bıçak, kesici, delici ve bereleyici aletlere ilişkin yeni yasaklar getiriyor. Bu ürünlerin ruhsatlı işyerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak. Bıçak ve benzeri aletler 18 yaşından küçüklere satılamayacak; çocuklar tarafından satın alınamayacak ve taşınamayacak.

15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale gelecek. Çocuğun bireysel özellikleri, aile yapısı, eğitim durumu, sosyal çevresi ve suça yönelme nedenleri raporla incelenecek. Sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianame mahkeme tarafından savcılığa iade edilebilecek.

Çocukların kapalı ceza infaz kurumlarında yalnızca yaş, cinsiyet ve fiziksel gelişimlerine göre değil, işledikleri suçun türüne göre de ayrı bölümlerde tutulması öngörülüyor. Böylece ağır suç işleyen çocuklarla daha hafif suçlardan kurumda bulunan çocukların aynı koğuş veya bölümlerde bir arada tutulmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Terör ve örgüt suçları dışında kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası alan çocuklar ile taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitim evlerinde yerine getirilecek.

Mevcut sistemde çocuğun 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılıyor. Teklifle kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında bu avantaj kaldırılacak.

Ceza sorumluluğu bulunmayan ve adli sürece giren çocuklar için beş yeni yönlendirme tedbiri getirilecek. Çocuklar, kamu kurumları ve yerel yönetimlerde sosyal ve toplumsal hizmetlerde görevlendirilebilecek, belirlenen kitapları okumaları istenebilecek, çevre temizliği ve ağaçlandırma çalışmalarına katılmaları sağlanabilecek.

Teklif, “dijital risklerden korunma tedbiri” adı altında yeni bir uygulama öngörüyor. Çocuğun kullandığı telefon, hat, bilgisayar veya tablet gibi cihazlar bildirilecek. Mahkeme kararıyla cihazın tedbir kararından sonraki hareketleri, ilgili kurumların denetimine açılabilecek. Riskli olduğu belirlenen internet sitelerine, uygulamalara ve dijital platformlara erişim engellenebilecek.

Akıl hastalığı, zihinsel yetersizlik, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da tehlikeli bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında hızlı bir acil korunma süreci başlatılacak. Uzman doktorlar tarafından hazırlanan raporlar doğrultusunda hâkim karar verecek.

Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek. Böylece çocuğun eğitimi, aile durumu ve sosyal ihtiyaçlarıyla ilgili desteklerin adli süreçle eş zamanlı yürütülmesi sağlanacak.

Adli süreçteki çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilirse kitap okuma, sosyal hizmet, çevre temizliği, dijital risklerden korunma ve bağımlılıkla mücadele tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik yükümlülüğü olarak uygulanabilecek.

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişiye çocuk hâkimi tarafından 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi verilebilecek. Kolluktan yardım istenebilecek.

Teklifle mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirilecek. Yeni ifadeyle çocuğun üstün yararını gözeten, daha tarafsız ve adli sürecin niteliğini yansıtan bir terminoloji oluşturulması amaçlanıyor.

• #12. Yargı Paketi
• #Çocuk Adaleti